Nghệ thuật cụng ly rượu: Lịch sử, văn hoá và quy tắc chuẩn Lễ nghi

Hành vi cụng ly rượu không chỉ đơn thuần là sự chạm nhẹ giữa hai chiếc ly chứa chất lỏng. Đây là một nghi thức xã hội mang tính biểu tượng, đã tồn tại và phát triển song hành cùng lịch sử văn minh nhân loại. Với những người mới tìm hiểu về rượu vang, việc nắm vững nghệ thuật cụng ly rượu vang không chỉ giúp bạn tránh các tình huống “kém duyên” trên bàn tiệc mà còn thể hiện sự tinh tế và tôn trọng đối với người đối diện.

1. Lịch sử và văn hóa cụng ly rượu trên thế giới

Hành động cụng ly rượu không phải là một trào lưu mới nổi, mà nó đã xuất hiện từ rất sớm và mang nhiều ý nghĩa khác nhau trong từng giai đoạn lịch sử.

Từ nghi thức hiến tế đến sự kết nối giác quan

Thuở sơ khai, người Hy Lạp và La Mã cổ đại xem rượu là một món quà của thần linh. Trước khi uống, họ thường đổ một phần rượu xuống đất (gọi là nghi thức libation) để dâng lên các vị thần, cầu mong mưa thuận gió hòa và sự bảo hộ. Hành động nâng ly hướng lên trời chính là dấu tích còn lại của nghi thức thiêng liêng này.

Bên cạnh đó, người xưa tin rằng thưởng thức rượu vang phải kích hoạt đủ 5 giác quan:

• Thị giác: Ngắm màu rượu đẹp.
• Khứu giác: Ngửi hương thơm.
• Vị giác: Nếm vị ngon.
• Xúc giác: Cầm nắm ly.
• Thính giác: Tiếng cụng ly vang lên chính là để đánh thức thính giác, hoàn thiện trải nghiệm thưởng thức.

Huyền thoại “chống đầu độc”

Một giai thoại nổi tiếng thời Trung Cổ (dù nhiều nhà sử học cho rằng nó được thêu dệt) về nguồn gốc của việc cụng ly. Người ta tin rằng việc chạm mạnh hai ly rượu vào nhau khiến rượu từ ly này bắn sang ly kia là cách để kiểm chứng ly rượu không có độc. Nếu đối phương dám uống ly rượu đã bị trộn lẫn đó, nghĩa là an toàn. Dù thực tế việc làm đổ rượu bị coi là thô lỗ, nhưng câu chuyện này vẫn lưu truyền như một biểu tượng của việc xây dựng lòng tin giữa những người đàn ông.

Nguồn gốc thuật ngữ nâng ly

Vào thế kỷ 16-17, rượu vang thường có vị chua hoặc chứa cặn. Người châu Âu từng thả một mẩu bánh mì nướng vào bình hoặc ly rượu để hút cặn và cải thiện hương vị. Nhân vật chính được chúc tụng trong buổi tiệc được ví như miếng bánh làm “đậm đà” bầu không khí, từ đó hình thành khái niệm “nâng ly”.

2. Ý nghĩa của việc cụng ly rượu vang trong từng dịp

Không phải cái cụng ly nào cũng giống nhau. Tùy vào bối cảnh, hành động này mang những thông điệp riêng biệt mà bạn cần tinh ý nhận ra.

2.1. Cụng ly trong tiệc cưới

Trong ngày trọng đại, ly rượu giao bôi là biểu tượng cho sự hòa hợp của đôi uyên ương. Khi cô dâu chú rể cùng uống cạn ly rượu, điều đó tượng trưng cho lời thề nguyền cùng nhau chia ngọt sẻ bùi, “đồng cam cộng khổ”. Khi khách mời nâng ly chúc phúc, đó không chỉ là lời chúc “Trăm năm hạnh phúc” hay “Sớm sinh quý tử”, mà còn là sự xác nhận của cộng đồng đối với cuộc hôn nhân mới. Trong các đám cưới Việt Nam, việc đi mời rượu từng bàn (cụng ly rượu cả mâm) là nghi thức bắt buộc để cô dâu chú rể thể hiện lòng biết ơn tới quan khách.

2.2. Cụng ly trong hội họp, Lễ Tết

Dịp Tết đến xuân về hay các buổi sum họp gia đình, ly rượu vang mang ý nghĩa tẩy trần và khởi đầu mới. Ở phương Tây, tiếng nổ của chai Champagne và tiếng cụng ly rượu vang đêm giao thừa được tin là giúp xua đuổi tà ma và vận xui của năm cũ. Tại Việt Nam, chén rượu đầu xuân mời ông bà, cha mẹ đi kèm lời chúc sức khỏe là nét đẹp của đạo hiếu. Lúc này, cụng ly là sự gắn kết tình thân, xóa bỏ khoảng cách thế hệ.

2.3. Cụng ly trong tiệc kinh doanh

Trên bàn đàm phán, ly rượu là vũ khí ngoại giao. “Cụng ly rượu” lúc này là phép thử của sự tin tưởng và thiện chí hợp tác.

• Rượu giúp không khí bớt căng thẳng, giúp đối tác cởi mở hơn.
• Một cái cụng ly dứt khoát, nhìn thẳng vào mắt nhau kèm lời chúc “Hợp tác thành công” có giá trị như một cái bắt tay ký kết phi chính thức.
• Cách bạn cầm ly rượu vang, cách bạn mời rượu sếp hay đối tác sẽ tiết lộ phông văn hóa và sự tinh tế của bạn.

3. Cách cụng ly rượu đúng phép lịch sự

Để trở thành một người lịch thiệp trên bàn tiệc, đặc biệt là khi uống rượu vang, bạn cần nằm lòng những quy tắc “vàng” sau đây.

3.1. Giữ ly ngang tầm mắt

Đây là quy tắc cơ bản nhất. Khi nâng ly, hãy giữ ly ở vị trí ngang tầm mắt hoặc thấp hơn một chút, hướng về phía người đối diện.

Lý do: Giữ ly ngang tầm mắt giúp bạn dễ dàng duy trì giao tiếp bằng mắt, yếu tố then chốt thể hiện sự chân thành. Đừng giơ ly quá cao (che mặt) hoặc quá thấp (dưới bàn).

3.2. Không để rượu đổ ra ngoài

Với ly bia dày, bạn có thể cụng mạnh. Nhưng với ly rượu vang mỏng manh, hãy cẩn thận!

• Sai: Cụng vào vành ly (miệng ly). Đây là phần mỏng nhất, rất dễ mẻ hoặc vỡ, và tiếng kêu sẽ đục.
• Đúng: Nghiêng nhẹ ly và chạm phần bầu ly (phần phình to nhất) vào nhau. Nó tạo ra âm thanh vang, trong trẻo như chuông và an toàn tuyệt đối cho ly rượu.

3.3. Người nhỏ tuổi cụng ly thấp hơn

Trong văn hóa Á Đông (Việt Nam, Hàn Quốc, Trung Quốc), thứ bậc là điều tối quan trọng.

• Quy tắc: Khi cụng ly với người lớn tuổi hơn, sếp, hoặc đối tác có địa vị cao hơn, bạn bắt buộc phải đặt miệng ly của mình thấp hơn miệng ly của họ.
• Thực hành: Khi đưa ly ra chạm, hãy chủ động hạ thấp tay xuống một chút sao cho vành ly của bạn chỉ chạm vào thân hoặc chân ly của người kia. Đây là hành động “ghi điểm” tuyệt đối về sự lễ phép.

>> Mẹo nhỏ: Cách cầm ly rượu vang đúng chuẩn!

4. Cách cụng ly rượu ở các quốc gia trên thế giới

Mỗi quốc gia có một “ngôn ngữ cụng ly” riêng. “Nhập gia tùy tục”, hãy cùng dạo quanh một vòng thế giới để xem họ nâng ly như thế nào nhé.

4.1. Việt Nam

• Khẩu ngữ: “1, 2, 3, Dzô!” hoặc “Trăm phần trăm”.
• Đặc điểm: Người Việt coi trọng sự nhiệt tình. Tại các quán nhậu bình dân, tiếng cụng ly càng to, tiếng hô càng lớn thì càng vui. Tuy nhiên, trong các bữa tiệc sang trọng tiếp khách, quy tắc “kính trên nhường dưới” và mời rượu bằng hai tay được đề cao.
• Mời rượu: Luôn phải có lời mời (“Em mời bác”, “Chúc sếp sức khỏe”) trước khi uống, không nên uống “suông”.

4.2. Mỹ

• Khẩu ngữ: “Cheers”.
• Đặc điểm: Người Mỹ phóng khoáng và thực dụng. Họ quan trọng sự giao tiếp bằng mắt khi cụng ly để thể hiện sự trung thực. Dù bạn uống rượu vang, bia hay cocktail, chỉ cần nâng ly lên và mỉm cười là đủ. Không quá câu nệ về việc ai cao ai thấp.

4.3. Hàn Quốc

Nếu bạn đi ăn đồ nướng hay uống Soju với người Hàn, hãy cực kỳ chú ý:

• Khẩu ngữ: “Gonbae”.
• Quy tắc: Tuyệt đối không tự rót rượu cho mình. Người dưới phải rót cho người trên bằng hai tay (tay trái đỡ khuỷu tay phải).
• Khi uống: Khi cụng ly với người lớn, người trẻ phải quay đầu sang một bên, che miệng lại và uống kín đáo. Uống trực diện bị coi là vô lễ.

4.4. Nhật Bản

• Khẩu ngữ: “Kanpai” (Cạn chén).
• Đặc điểm: Tương tự Hàn Quốc, người Nhật không tự rót rượu cho mình mà rót cho người khác.
• Lưu ý: Tuyệt đối không được uống trước khi tất cả mọi người có đồ uống và chủ tiệc hô “Kanpai”. Sự đồng lòng là quan trọng nhất.

4.5. Pháp

Tại đất nước của rượu vang, cụng ly rượu là một nghệ thuật.

• Khẩu ngữ: “Santé” (Sức khỏe).
• Quy tắc sinh tử: Bạn phải nhìn vào mắt người đối diện khi cụng ly. Nếu không, người Pháp tin rằng bạn sẽ gặp xui xẻo.
• Cấm kỵ: Không bao giờ được bắt chéo tay khi cụng ly. Ví dụ, hai người ngồi chéo nhau không nên cụng ly qua tay hai người khác.

4.6. Đức

• Khẩu ngữ: “Zum Wohl” (với rượu vang).
• Quy tắc: Người Đức cực kỳ nghiêm túc với quy tắc nhìn vào mắt. Có một lời nguyền nổi tiếng: Nếu cụng ly mà nhìn đi chỗ khác, bạn sẽ bị “7 năm xui xẻo trong chuyện tình cảm”. Vì vậy, hãy nhìn thẳng và chân thành.

4.7. Nga

• Khẩu ngữ: “Za zdorovye” (Chúc sức khỏe) nhưng thực tế người Nga ít dùng câu này mà thường có những bài chúc rượu dài (toasts).
• Đặc biệt: Ly rượu thứ 3 thường được dành riêng để chúc phụ nữ hoặc tình yêu, và đàn ông thường đứng lên khi uống ly này.
• Uống cạn: Với Vodka, thường phải uống cạn sau khi cụng. Chai rỗng phải đặt xuống đất, không để trên bàn.

5. Khi nào không nên cụng ly rượu?

Biết cách cụng là tốt, nhưng biết khi nào không nên cụng ly rượu còn quan trọng hơn để tránh rắc rối.

Cụng ly bằng nước lọc

Đây là điều đại kỵ ở nhiều nước phương Tây (đặc biệt là trong quân đội Mỹ, Đức, Tây Ban Nha).

Lý do: Người ta tin rằng cụng ly bằng nước lọc là chúc cho người đối diện… chết đuối (thủy táng) hoặc mang lại xui xẻo. Trong thần thoại, nước lọc là thức uống của người chết nơi âm phủ. Vì vậy, nếu không uống rượu, hãy dùng nước ngọt hoặc nước trái cây, đừng dùng nước lọc để cụng.

Cụng khi ly rỗng

Đừng bao giờ nâng một chiếc ly không có gì bên trong để mời người khác.

Ý nghĩa: Nó biểu tượng cho sự trống rỗng, nghèo đói và thiếu chân thành. Ở Nga, điều này được cho là điềm báo mất mát tài chính.

Bắt chéo tay khi cụng

Như đã nhắc ở phần nước Pháp, việc tạo thành dấu chéo (chữ X) trên bàn tiệc khi nhiều người cùng cụng một lúc được xem là cắt đứt dòng chảy may mắn và tình bạn. Hãy đợi đến lượt mình hoặc cụng theo vòng tròn.

Lời kết,

Cụng ly rượu không chỉ đơn thuần là va chạm của những chiếc ly, mà là sự va chạm của những tâm hồn, là cầu nối giữa các nền văn hóa. Dù bạn đang nâng ly “Dzô” ở vỉa hè Sài Gòn hay nhẹ nhàng “Santé” trong một nhà hàng Pháp, thì cốt lõi vẫn là sự chia sẻ niềm vui và sự tôn trọng dành cho nhau.

Hy vọng qua bài viết này, bạn đã trang bị cho mình đủ kiến thức để tự tin nâng ly trong bất kỳ bữa tiệc nào. Hãy nhớ: Uống rượu là để thưởng thức, cụng ly là để kết nối. Chúc bạn có những trải nghiệm tuyệt vời bên ly rượu vang và những người bạn tri kỷ!