Đã bao giờ bạn tự hỏi nút chai rượu vang làm bằng gì mà lại có vai trò quan trọng đến vậy? Tại sao, giữa kỷ nguyên công nghệ với vô vàn vật liệu hiện đại như nhựa, nhôm hay cao su, các nhà làm rượu vang hàng đầu thế giới vẫn trung thành với một loại nút gỗ chai rượu vang truyền thống đã tồn tại hàng trăm năm.
Câu trả lời không đơn giản chỉ là một loại vật liệu. Đằng sau câu hỏi nút chai rượu vang làm bằng gì là cả một câu chuyện dài về lịch sử, sinh học tự nhiên và nghệ thuật thủ công đã tồn tại hàng trăm năm. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu đầy đủ, rõ ràng và chính xác nhất.
1. Nút chai rượu vang làm bằng gì?
Để trả lời chính xác cho câu hỏi nút chai rượu vang làm bằng gì, chúng ta cần tìm về nguồn gốc thực vật đặc biệt của nó. Nút bần được làm từ lớp vỏ của cây sồi bần, có tên khoa học là Quercus suber.
Khác với các loài cây lấy gỗ thông thường phải bị chặt hạ để khai thác, sồi bần là một món quà vô giá của thiên nhiên với khả năng tái sinh kỳ diệu. Người ta chỉ bóc đi lớp vỏ bên ngoài, và cây sẽ tự mình chữa lành, mọc lại một lớp vỏ mới. Quá trình này không hề làm hại cây mà ngược lại, nó kích thích cây phát triển mạnh mẽ hơn và hấp thụ nhiều khí CO2 hơn từ môi trường.
Điều này khiến gỗ làm nút chai rượu vang trở thành một trong những vật liệu:
- Bền vững
- Thân thiện môi trường
- Có thể tái tạo tự nhiên
Vì sao gỗ sồi bần được chọn làm nút chai rượu vang?
Không phải ngẫu nhiên mà nút gỗ chai rượu vang lại được làm từ sồi bần. Cấu trúc sinh học của loại gỗ này gần như hoàn hảo cho việc bảo quản rượu.
- Cấu trúc tổ ong chứa khí: Dưới kính hiển vi, một chiếc nút chai nhỏ bé chứa khoảng hơn 800 triệu tế bào rỗng. Các tế bào này không chứa nước mà chứa một hỗn hợp khí tương tự không khí. Điều này khiến nút bần cực kỳ nhẹ và có khả năng đàn hồi tuyệt vời.
- Chất Suberin chống thấm: Đây là thành phần sáp tự nhiên giúp vách tế bào không thấm nước và chất lỏng. Nhờ Suberin, nút bần ngăn không cho rượu chảy ra ngoài, đồng thời ngăn không khí xâm nhập ồ ạt vào trong chai.
- Độ đàn hồi: Khi bị nén mạnh để đóng vào cổ chai, các túi khí trong tế bào bị ép lại. Ngay khi lực nén kết thúc, chúng cố gắng phồng trở lại hình dáng ban đầu, tạo ra một lực ép liên tục lên thành cổ chai, giúp niêm phong chai rượu một cách kín khít.
Chính nhờ những đặc tính “trời phú” này, nút chai rượu vang làm bằng gỗ sồi bần đã trở thành câu trả lời hoàn hảo nhất cho việc nút chai rượu vang làm bằng gì trong suốt nhiều thế kỷ qua.
2. Cách làm nút chai rượu vang từ vỏ cây sồi bần
Hiểu cách làm nút chai rượu vang sẽ giúp bạn thấy vì sao một chiếc nút nhỏ lại có giá trị lớn đến vậy.
2.1. Thu hoạch vỏ cây sồi
Quy trình thu hoạch vỏ sồi là một nghệ thuật đòi hỏi sự chờ đợi. Một cây sồi bần phải đạt độ tuổi khoảng 25 năm mới được phép thu hoạch lần đầu tiên. Tuy nhiên, lớp vỏ đầu tiên này rất cứng và gồ ghề, không thể dùng làm nút chai rượu vang mà chỉ dùng làm vật liệu cách nhiệt hay sàn nhà.
Người trồng phải đợi thêm 9 năm nữa cho lớp vỏ thứ hai, nhưng chất lượng vẫn chưa đủ tốt. Phải đến lần thu hoạch thứ ba, khi cây đã hơn 40 tuổi, lớp vỏ mới đạt độ mịn và đàn hồi tiêu chuẩn để sản xuất nút chai rượu vang cao cấp (được gọi là “Amadia”). Từ đây, cứ mỗi 9 năm một lần vào mùa hè, những người thợ lành nghề sẽ dùng rìu chuyên dụng để tách vỏ cây thủ công. Họ phải cực kỳ khéo léo để không làm tổn thương phần thân gỗ bên trong, đảm bảo cây có thể tiếp tục sống và tái sinh vỏ.
2.2. Làm sạch và khử trùng
Sau khi thu hoạch, các tấm vỏ bần được phơi ngoài trời khoảng 6 tháng để ổn định cấu trúc và độ ẩm. Tiếp theo là bước cực kỳ quan trọng: Đun sôi vỏ bần. Các tấm bần được luộc trong nước sôi khoảng 1 giờ. Quá trình này giúp:
- Làm sạch bụi bẩn và côn trùng.
- Loại bỏ các chất tanin thừa và một số hợp chất hữu cơ dễ bay hơi.
- Làm mềm tế bào, giúp tấm bần phẳng ra và tăng độ đàn hồi thêm khoảng 20%.
Ngày nay, để đảm bảo an toàn tuyệt đối, các nhà máy hiện đại còn áp dụng công nghệ chưng cất bằng hơi nước hoặc sử dụng CO2 siêu tới hạn để loại bỏ hoàn toàn nguy cơ nấm mốc và mùi lạ.
2.3. Tạo hình cho nút bần
Tùy thuộc vào loại nút, quy trình tạo hình sẽ khác nhau:
- Nút nguyên khối: Với các tấm bần chất lượng cao nhất, máy sẽ đục trực tiếp để lấy ra các nút hình trụ. Đây là loại đắt tiền nhất.
- Nút kỹ thuật: Phần vỏ thừa sau khi đục sẽ được nghiền nhỏ thành hạt, sau đó kết dính lại bằng keo thực phẩm để tạo thành nút bần kỹ thuật hoặc nút ép.
- Hoàn thiện: Cuối cùng, nút được mài nhẵn, in logo, phủ một lớp silicone mỏng để dễ dàng đóng mở, và được kiểm tra chất lượng nghiêm ngặt trước khi đến tay các nhà làm rượu.
3. Nút gỗ chai rượu vang ảnh hưởng thế nào đến chất lượng rượu vang?
Biết được nút chai rượu vang làm bằng gì là một chuyện, nhưng hiểu được vai trò của nó đối với chất lượng rượu lại là một câu chuyện thú vị khác. Nút bần không chỉ là cái nắp đậy; nó là “lá phổi” của chai rượu.
3.1. Ưu điểm
Ưu điểm lớn nhất khiến nút bần tự nhiên trở nên bất khả chiến bại trong dòng vang cao cấp chính là khả năng vi oxy hóa. Mặc dù nút bần ngăn chất lỏng rò rỉ, nhưng nó cho phép một lượng oxy cực nhỏ (khoảng 1mg/năm sau năm đầu tiên) thẩm thấu vào trong chai. Lượng oxy tí hon này cực kỳ quý giá:
- Nó giúp làm mềm chất chát (tanin) trong rượu vang đỏ, khiến rượu trở nên mượt mà, êm ái hơn theo thời gian.
- Nó thúc đẩy sự phát triển của các tầng hương thơm phức hợp (như mùi da thuộc, hộp xì gà, nấm hương) mà chỉ rượu ủ lâu năm mới có.
Ngoài ra, nút bần là vật liệu thân thiện với môi trường nhất. Quá trình sản xuất nút bần có dấu chân carbon âm (hấp thụ nhiều CO2 hơn là thải ra), trong khi nắp vặn nhôm hay nút nhựa tiêu tốn nhiều năng lượng và tạo rác thải khó phân hủy.
3.2. Nhược điểm
Tuy nhiên, nút bần tự nhiên không hoàn hảo. Nhược điểm lớn nhất của nó là rủi ro nhiễm TCA (Trichloroanisole). TCA là một hợp chất được tạo ra khi nấm mốc tự nhiên trong vỏ cây tiếp xúc với các chất khử trùng gốc clo hoặc thuốc trừ sâu. Dù không gây hại cho sức khỏe, nhưng chỉ cần một lượng cực nhỏ (vài phần nghìn tỷ), TCA sẽ gây ra mùi “nút bần”, mùi ẩm mốc như bìa các tông ướt hoặc chó ướt, làm mất đi hương vị trái cây tươi ngon của rượu. Bên cạnh đó, nút bần có thể bị khô và co lại nếu không được bảo quản đúng cách (chai phải để nằm ngang), dẫn đến việc không khí lọt vào quá nhiều làm chua rượu. Giá thành của nút bần tự nhiên cũng cao hơn nhiều so với các loại nút khác.
4. Nắp chai rượu vang làm bằng gì ngoài nút bần?
Ngoài nút chai rượu vang làm bằng gỗ, hiện nay còn có:
- Nắp vặn nhôm
- Kín tuyệt đối
- Không có vi oxy hóa
- Phù hợp rượu uống sớm
- Nút nhựa tổng hợp
- Giá rẻ
- Không nhiễm TCA
- Ít dùng cho rượu cao cấp
Tuy nhiên, với các dòng vang cần ủ lâu năm, nút gỗ chai rượu vang vẫn là lựa chọn tối ưu nhất.
>> Liệt kê 12 loại nút chai rượu vang phổ biến mà không phải ai cũng biết hết!
5. Các loại nút bần phổ biến trên thị trường
Khi tìm hiểu nút chai rượu vang làm bằng gì, bạn sẽ nhận ra không phải chiếc nút nào cũng giống nhau. Tùy vào mục đích sử dụng và giá thành chai rượu, nhà sản xuất sẽ chọn loại nút phù hợp.
5.1. Nút bần kỹ thuật (Technical Stopper / Twin Top)
Đây là giải pháp thông minh kết hợp giữa kinh tế và chất lượng.
- Cấu tạo: Thân nút được làm từ hạt bần nghiền nhỏ ép lại, nhưng hai đầu được dán hai miếng đĩa bần tự nhiên nguyên khối.
- Đặc điểm: Cấu trúc này (thường gọi là 1+1) đảm bảo rượu vang chỉ tiếp xúc với lớp bần tự nhiên an toàn, trong khi phần thân ép giúp nút có độ bền và kích thước đồng nhất.
- Ứng dụng: Rất phổ biến cho các chai rượu vang uống liền hoặc ủ trong thời gian ngắn đến trung bình (khoảng 2-5 năm). Nó giữ được hương vị tốt và giá thành hợp lý.
5.2. Nút ép (Agglomerated Stopper)
- Cấu tạo: Được làm hoàn toàn từ các hạt bần vụn (phế phẩm của quá trình đục nút nguyên khối) trộn với keo dính thực phẩm và ép thành hình trụ.
- Đặc điểm: Giá thành rất rẻ. Tuy nhiên, độ đàn hồi kém hơn nút tự nhiên và không thích hợp cho việc ủ rượu lâu năm vì keo kết dính có thể bị lão hóa.
- Ứng dụng: Dành cho các loại rượu vang giá rẻ, tiêu thụ nhanh (trong vòng 1-2 năm) bán tại các siêu thị.
5.3. Nút chai Champagne (Champagne Stopper)
Nếu bạn để ý, nút chai Champagne luôn có hình dáng giống cây nấm, nhưng thực tế ban đầu nó cũng là hình trụ khổng lồ.
- Cấu tạo: Do áp suất trong chai Champagne rất lớn (khoảng 5-6 atm, gấp 3 lần áp suất lốp xe hơi), nút chai phải cực kỳ chắc chắn. Phần thân trên thường làm bằng bần ép hạt lớn để chịu lực, còn phần dưới tiếp xúc với rượu là 2-3 đĩa bần tự nhiên chất lượng cao nhất.
- Đặc điểm: Nút có đường kính lớn (31mm) được nén cực mạnh xuống còn 18mm để nhét vào cổ chai. Lực đàn hồi bung ra giúp giữ chặt khí gas CO2 bên trong, tạo nên tiếng nổ giòn tan khi mở.
Lời kết,
Qua bài viết này, bạn đã có câu trả lời đầy đủ cho câu hỏi nút chai rượu vang làm bằng gì, cũng như hiểu rõ gỗ làm nút chai rượu vang, cách làm nút chai rượu vang và lý do vì sao nút gỗ vẫn được giới làm vang trân trọng đến ngày nay.
Dù ngày nay có nhiều lựa chọn thay thế tiện lợi hơn như nắp vặn hay nút nhựa, nhưng nút bần vẫn giữ một vị thế độc tôn, đặc biệt là với những chai vang thượng hạng cần thời gian để trưởng thành. Nó không chỉ là một vật liệu đóng gói, mà là cầu nối giữa thiên nhiên, truyền thống và nghệ thuật thưởng thức.
Lần tới khi mở một chai vang, hãy dành một giây để nhìn chiếc nút gỗ chai rượu vang bạn đang cầm trên tay thành quả của hàng chục năm thiên nhiên và con người cùng tạo tác. Và nếu có ai đó hỏi bạn nút chai rượu vang làm bằng gì, bạn đã có một câu chuyện tuyệt vời để chia sẻ cùng ly rượu trên tay.