Rượu vang khác rượu nho như thế nào? Cẩm nang phân biệt từ A-Z

Trong thế giới đồ uống lên men, có một câu hỏi tưởng chừng đơn giản nhưng lại gây nhầm lẫn cho rất nhiều người Việt: rượu vang khác rượu nho như thế nào? Tại Việt Nam, hai khái niệm này thường bị đánh đồng, dẫn đến những trải nghiệm thưởng thức không như mong đợi.

Thực tế, dù cùng xuất phát từ những chùm nho mọng nước, nhưng rượu vang và rượu nho là hai loại đồ uống hoàn toàn khác nhau về nguyên liệu, quy trình sản xuất, nồng độ cồn và hương vị. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ sự khác biệt này một cách đầy đủ và dễ nhớ.

1. Rượu vang khác rượu nho như thế nào?

Để hiểu rõ rượu vang khác rượu nho ra sao, chúng ta cần đi sâu vào bản chất của từng loại qua ba yếu tố cốt lõi: nguyên liệu, nồng độ cồn và sự tinh tế trong hương vị.

1.1 Khái niệm rượu vang và rượu nho

• Rượu vang: Là thức uống có cồn được tạo thành từ quá trình lên men nước ép nho (thường là 100% nguyên chất) mà không qua chưng cất. Quá trình này biến đổi đường trong nho thành cồn và CO2 nhờ nấm men. Rượu vang là sản phẩm tiêu chuẩn quốc tế, có quy trình sản xuất nghiêm ngặt và được phân loại rõ ràng theo giống nho, vùng trồng và thời gian ủ.
• Rượu nho: Tại Việt Nam, khái niệm này thường dùng để chỉ loại rượu được làm bằng cách ngâm quả nho (thường là nho ăn) với đường để lên men tự nhiên trong thời gian ngắn, hoặc ngâm trực tiếp quả nho vào rượu trắng (rượu đế) để lấy hương vị. Rượu nho mang tính dân dã, dễ làm tại nhà và không tuân theo tiêu chuẩn sản xuất rượu vang quốc tế.

1.2 Nguyên liệu: Nho làm rượu vang và Nho ăn trái

Sự khác biệt lớn nhất giữa rượu vang và rượu nho nằm ở giống nho. Rượu vang tiêu chuẩn quốc tế được làm từ loài Vitis vinifera (nho làm rượu vang). Trong khi đó, “rượu nho” thường được làm từ nho ăn trái chính là những loại nho bạn hay thấy trong siêu thị.

Cây nho làm rượu vang được thiên nhiên và con người “rèn luyện” trong sự khắc nghiệt. Quả nho rượu thường rất nhỏ, vỏ cực kỳ dày, nhiều hạt nhưng lại chứa hàm lượng đường và axit cực cao. Vỏ dày là “kho báu” chứa tannin (độ chát) và anthocyanin (sắc tố màu), những yếu tố quyết định cấu trúc và khả năng lưu giữ lâu năm của rượu vang.

Ngược lại, nho ăn trái được lai tạo để có vỏ mỏng, quả to mọng, ít hạt và vị ngọt thanh nhẹ để tạo cảm giác ngon miệng khi ăn tươi. Về mặt hóa học, nho rượu có độ Brix (đường) lên tới 24-26%, cho phép lên men tự nhiên hoàn toàn thành cồn. Nho ăn trái chỉ đạt khoảng 15-20% đường, nên khi làm rượu nho thủ công, người ta thường phải bổ sung thêm đường cát hoặc đường phèn để hỗ trợ quá trình lên men.

Đặc điểm của nho làm rượu vang:

• Kích thước: Quả nhỏ, chùm nho chặt.
• Vỏ: Dày và chứa nhiều Tannin và sắc tố màu.
• Hạt: To, chứa nhiều tinh dầu và cấu trúc tạo vị.
• Độ ngọt: Rất ngọt (lượng đường cao hơn nho ăn trái nhiều lần) để đảm bảo đủ “thức ăn” cho nấm men chuyển hóa thành cồn tự nhiên.

Đặc điểm của nho ăn trái (truyền thống/ngâm):

• Kích thước: Quả to, mọng nước, vỏ mỏng.
• Mục đích: Trồng để ăn tươi nên ưu tiên độ giòn, ít hạt hoặc không hạt.
• Hạn chế: Lượng đường tự nhiên và Tannin không đủ để tạo ra một chai rượu vang có cấu trúc phức tạp và để được lâu năm. Do đó, người làm rượu nho thường phải bổ sung thêm đường kính để kích thích lên men.

1.3 Nồng độ cồn: Tự nhiên vs Pha trộn

Nồng độ cồn là “thước đo” rõ rệt nhất cho câu hỏi rượu vang khác rượu nho điểm gì.

Rượu vang là sản phẩm của quá trình lên men nước nho tự nhiên 100%. Nồng độ cồn của nó thường dao động ổn định trong khoảng 9% đến 16%. Đây là ngưỡng lý tưởng để các hương vị trái cây và gỗ sồi hòa quyện mà không bị vị gắt của cồn lấn át.

Trong khi đó, thuật ngữ “rượu nho” lại mang nghĩa rộng hơn rất nhiều:

• Rượu nho thủ công (Rượu non): Như rượu nho Ninh Thuận, thường chỉ ủ từ 1-3 tháng. Đây thực chất là nước trái cây lên men, nồng độ cồn rất thấp, vị ngọt đậm và dễ uống.
• Rượu nho chưng cất: Tại một số vùng, rượu nho dùng để chỉ loại rượu mạnh (như Brandy) được chưng cất từ nước nho lên men, nồng độ cồn có thể vọt lên trên 40%.

Sự khác biệt về thời gian lên men cũng rất đáng lưu ý. Rượu vang thường mất ít nhất 6 tháng đến vài năm để trưởng thành, trong khi rượu nho truyền thống tại các hộ gia đình Việt Nam có thể thưởng thức chỉ sau vài tuần đến vài tháng.

1.4 Hương vị và mùi hương: Đơn giản vs Phức hợp

Hương vị của rượu nho:

Nếu bạn nhấp một ngụm rượu nho thủ công, bạn sẽ thấy ngay:

• Mùi nho tươi lên men hoặc mùi nồng của rượu nền dùng để ngâm.
• Vị ngọt của đường phèn hoặc đường kính thêm vào, ngọt lịm như siro.
• Ít tầng hương, trực diện và đơn giản.

Hương vị của rượu vang:

Rượu vang thì khác, đó là một “bản giao hưởng” của mùi hương. Các chuyên gia chia hương vị rượu vang thành 3 tầng:

• Hương sơ cấp: Mùi của chính giống nho (dâu tây, mận, tiêu xanh, hoa cỏ).
• Hương thứ cấp: Sinh ra từ quá trình lên men (mùi bơ, men bánh mì).
• Hương tam cấp: Hình thành khi ủ trong thùng gỗ sồi hoặc lão hóa trong chai (vani, khói, thuốc lá, da thuộc).
• Vị: Có sự cân bằng giữa chua, ngọt, chát và cồn

Sự phức hợp này chính là lý do người ta có thể dành hàng giờ để nhâm nhi và bàn luận về một ly vang, điều mà rượu nho đơn thuần khó lòng làm được.

Đây là lý do rượu vang có thể được “thưởng thức”, còn rượu nho thường chỉ “uống”.

2. Cách phân biệt rượu vang và rượu nho khi chọn mua

Để không bị nhầm lẫn khi chọn mua, bạn có thể dựa vào hai yếu tố “vàng” dưới đây.

2.1 Hình thức và giá trị dinh dưỡng

Nhìn bằng mắt thường, rượu vang đỏ chuẩn thường có màu đậm đà, từ đỏ ruby đến tím thẫm do vỏ nho được ngâm rất lâu trong quá trình lên men. Rượu nho thủ công đôi khi có màu nhạt hơn hoặc hơi đục do quy trình lọc không khắt khe.

Về mặt sức khỏe, cả hai đều là những “thần dược” nếu dùng điều độ, nhưng rượu vang thường có hàm lượng hợp chất chống oxy hóa cao hơn. Những hoạt chất quý giá như Resveratrol và Tannin tập trung chủ yếu ở vỏ và hạt nho rượu.

• Resveratrol: Giúp bảo vệ tim mạch, ngăn ngừa lão hóa và giảm cholesterol xấu.
• Tannin: Tạo độ chát đặc trưng và giúp ngăn ngừa các cục máu đông.
• Melatonin: Hỗ trợ giấc ngủ ngon và giảm căng thẳng.

Đặc biệt, rượu vang khô (Dry) hầu như không chứa đường, rất tốt cho người cần kiểm soát cân nặng hoặc đường huyết. Ngược lại, rượu nho ngâm đường lại chứa lượng calo khá cao từ đường dư.

> Dry trong rượu vang là gì? 

2.2 Môi trường và kỹ thuật trồng trọt

Có một câu nói nổi tiếng trong giới rượu vang: “Cây nho càng khổ, rượu càng ngon”. Khái niệm này gọi là Terroir.

Nho làm rượu vang thường được trồng trên những vùng đất sỏi đá, khô cằn. Cây nho phải đâm rễ sâu hàng chục mét để tìm nước, từ đó chắt lọc những khoáng chất tinh túy nhất vào quả nho nhỏ bé. Người trồng còn cắt tỉa bớt chùm để cây dồn hết sức nuôi một vài chùm nho “tinh hoa” nhất.

• Kỹ thuật trồng nho làm rượu vang: Nông dân trồng nho rượu vang tuân thủ những quy tắc khắc nghiệt:
  • Kiểm soát năng suất: Họ thường cắt bỏ bớt chùm nho xanh để cây tập trung dinh dưỡng nuôi số ít chùm nho còn lại. Mục tiêu là chất lượng, không phải sản lượng.
  • Khí hậu: Nho rượu vang cần khí hậu cụ thể (thường là vành đai khí hậu Địa Trung Hải, nơi có ngày nóng đêm lạnh) để quả nho vừa chín đường vừa giữ được axit.
  • Thu hoạch: Thường thu hoạch vào thời điểm “độ chín kỹ thuật” chính xác nhất, đôi khi phải hái bằng tay vào ban đêm để giữ độ tươi.

Nho ăn trái (để làm rượu nho) thì sống trong “nhung lụa”: đất đai màu mỡ, tưới tiêu đầy đủ để quả to, đều và đẹp mã nhằm phục vụ mục đích thương phẩm. Đây là lý do tại sao rượu vang luôn mang trong mình những đặc trưng riêng biệt của vùng đất sản sinh ra nó (như vang Pháp khác vang Ý), còn rượu nho thường chỉ dừng lại ở vị nho thuần túy.

• Kỹ thuật trồng nho làm rượu nho (nho ăn):
  • Ưu tiên năng suất: Người trồng muốn chùm nho to, nặng ký để bán được giá tốt trên thị trường hoa quả tươi.
  • Tưới tiêu: Nho ăn thường được tưới nhiều nước để quả mọng, to. Ngược lại, cây nho làm rượu vang thường bị “bỏ khát” để rễ cắm sâu vào lòng đất hút khoáng chất, tạo nên hương vị đặc biệt.

3. Nên uống rượu vang hay rượu nho?

• Chọn rượu vang nếu bạn quan tâm đến sức khỏe, hương vị tinh tế và trải nghiệm thưởng thức.
• Chọn rượu nho nếu bạn thích vị ngọt, nhẹ, dễ uống và mang tính truyền thống.

Dù lựa chọn loại nào, hãy uống điều độ và có trách nhiệm.

> Cách chọn rượu vang theo phương pháp ủ!

Lời kết,

Hy vọng qua bài viết này, bạn đã hiểu rõ rượu vang khác rượu nho như thế nào. Rượu vang là một tác phẩm nghệ thuật cần sự tỉ mỉ, thời gian và những giống nho chuyên dụng, trong khi rượu nho mang nét gần gũi, dân dã của trái cây tươi lên men.

Dù bạn chọn sự sang trọng, phức hợp của rượu vang hay vị ngọt ngào, dịu nhẹ của rượu nho, hãy luôn là một người thưởng thức thông thái và có trách nhiệm. Một ly vang hoặc rượu nho mỗi ngày không chỉ là sự thư giãn mà còn là món quà tuyệt vời cho sức khỏe!