Rượu vang xuất xứ từ đâu? Hành trình hơn 8000 năm lịch sử

Bạn có biết rượu vang xuất xứ từ đâu và có từ bao giờ không?

Khi mới bước vào thế giới rượu vang, rất nhiều người cho rằng Pháp hoặc Ý là quê hương của thức uống này. Tuy nhiên, sự thật về nguồn gốc của rượu vang lại bắt đầu từ một nơi hoàn toàn khác. Bài viết này sẽ giúp những người mới bắt đầu dễ dàng nắm bắt được toàn cảnh lịch sử và sự phát triển của rượu vang, đồng thời cung cấp những kiến thức thú vị để bạn tự tin hơn trong các buổi tiệc.

Khi tìm hiểu rượu vang xuất xứ từ đâu, bạn sẽ thấy đây không đơn thuần là câu chuyện về một loại đồ uống có cồn. Đó là một cuốn sử thi dài tập về văn hóa, tôn giáo, thương mại và sự tiến hóa của nền văn minh nhân loại. Từ những chiếc chum sành thô sơ chôn sâu dưới lòng đất mát lạnh cho đến những nhà máy hiện đại trị giá hàng triệu đô la, rượu vang đã trải qua một hành trình vô cùng kỳ diệu. Hãy cùng quay ngược thời gian để khám phá bí ẩn này.

1. Nguồn gốc của rượu vang: Lời giải đáp cho câu hỏi rượu vang xuất xứ từ đâu?

Trái với suy nghĩ phổ biến của nhiều người, quê hương của rượu vang không thuộc về Tây Âu. Vậy thực chất rượu vang xuất xứ từ đâu?

Quê hương thực sự: Đất nước Georgia (Gruzia)

Khi tìm hiểu rượu vang có nguồn gốc từ đâu, các nhà khảo cổ học và nhà khoa học đã tìm thấy bằng chứng chắc chắn rằng, nghệ thuật làm rượu vang ra đời tại khu vực Tây Á, cụ thể là tại quốc gia Gruzia (Georgia ngày nay) vào khoảng năm 6000 trước Công nguyên.

Điều làm nên sự đặc biệt của rượu vang Georgia thời cổ đại là cách họ ủ rượu. Người xưa không dùng thùng gỗ sồi như ngày nay. Thay vào đó, họ ép nho (bao gồm cả vỏ, hạt và cuống) rồi cho vào những chiếc chum sành khổng lồ có tên gọi là kvevri. Những chiếc chum này được chôn sâu dưới lòng đất. Nhiệt độ ổn định và mát mẻ dưới lòng đất giúp quá trình lên men diễn ra hoàn toàn tự nhiên. Phương pháp làm vang mộc mạc này tạo ra những hương vị nguyên bản tuyệt vời đến mức UNESCO đã chính thức công nhận nó là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Đây chính là nguồn gốc rượu vang cổ xưa nhất được xác nhận cho đến nay.

2. Sự lan tỏa của nguồn gốc rượu vang qua các nền văn minh

Khi đã biết rượu vang xuất xứ từ đâu, câu hỏi tiếp theo là làm sao nó có thể vươn ra toàn cầu? Rượu vang đã bắt đầu một chuyến du hành dài kỳ theo chân các thương nhân, những đoàn quân viễn chinh và các nhà truyền giáo.

• Sự phát triển tại Ai Cập cổ đại và Lưỡng Hà

Từ Georgia, văn hóa rượu vang lan truyền đến các nền văn minh lớn khác, tiêu biểu nhất là Ai Cập cổ đại (khoảng năm 3000 TCN). Tại vương quốc của các Pharaoh, rượu vang là một loại thức uống cực kỳ xa xỉ. Nó không dành cho người dân thường mà chỉ được phục vụ cho vua chúa, tầng lớp quý tộc thượng lưu và đặc biệt dùng làm vật phẩm cúng tế linh thiêng dâng lên thần linh.

Một điểm vô cùng thú vị là người Ai Cập cổ đại rất thông minh trong việc phân loại sản phẩm. Họ đã biết cách niêm phong các bình đất sét bằng sáp ong và khắc lên nắp bình những thông tin chi tiết: ngày tháng sản xuất, tên vườn nho trồng ra nó, người chịu trách nhiệm ủ rượu và cả chất lượng rượu (ví dụ như rượu “ngọt”, rượu “khô” hay rượu “dành cho tiệc tùng”). Có thể nói, đây chính là “tổ tiên” sơ khai nhất của những chiếc tem nhãn dán trên thân chai rượu vang mà chúng ta thấy ở thời hiện đại.

• Kỷ nguyên của Hy Lạp và La Mã cổ đại
  • • Tại Hy Lạp: Người Hy Lạp rất yêu thích rượu vang và biến việc uống rượu thành một phần của triết học, nghệ thuật. Họ thần thánh hóa thức uống này bằng việc tôn thờ riêng một vị thần rượu vang tên là Dionysus.
    • Tại La Mã: Khi Đế chế La Mã trỗi dậy và chinh phục nhiều vùng đất, họ đã mang theo kỹ thuật canh tác nho đi khắp châu Âu. Đóng góp mang tính cách mạng nhất của người La Mã chính là việc phát minh ra thùng gỗ sồi. Trước đó, rượu chủ yếu đựng trong các bình đất nung rất nặng nề và dễ vỡ. Thùng gỗ sồi không chỉ giúp vận chuyển rượu dễ dàng hơn mà người ta còn tình cờ phát hiện ra rằng: rượu vang khi nằm trong thùng gỗ sồi sẽ có hương vị thơm ngon, mềm mại và phức hợp hơn rất nhiều.

• Thời kỳ Trung Cổ: Đóng góp thầm lặng của các nhà thờ

Khi Đế chế La Mã sụp đổ, bóng tối bao trùm châu Âu, nhưng ngành làm vang vẫn sống sót nhờ các tu viện Công giáo. Đối với Kitô giáo, rượu vang là yếu tố bắt buộc không thể thiếu trong các cử hành Thánh lễ. Vì vậy, các tu sĩ (đặc biệt là ở nước Pháp) đã tự tay rào các mảnh đất lại, ngày đêm nghiên cứu về chất đất, lượng mưa và ánh nắng để tìm ra cách trồng nho cho năng suất và chất lượng cao nhất. Nhờ sự tỉ mỉ của các nhà sư này, những vùng đất làm rượu vang huyền thoại của Pháp như Burgundy mới được hình thành và phát triển rực rỡ.

• Hành trình vươn tới Tân Thế Giới (Châu Mỹ, Úc)

Vào thế kỷ 15 và 16, kỷ nguyên thám hiểm bắt đầu. Các tàu buôn của châu Âu đi tìm những vùng đất mới đã mang theo cả những cành nho.

Tại Nam Mỹ (như Chile, Argentina) và Bắc Mỹ (vùng California của Mỹ), những gốc nho đầu tiên được các tu sĩ người Tây Ban Nha gieo trồng dọc theo các khu truyền giáo.

Tại nước Úc, những cành nho từ châu Âu được những người như James Busby mang đến vào đầu thế kỷ 19. Khí hậu tuyệt vời của nước Úc đã giúp Thung lũng Hunter nhanh chóng trở thành một vựa nho nổi tiếng thế giới.

• Sự giao thoa văn hóa rượu vang tại Việt Nam

Tại Việt Nam, văn hóa đồ uống truyền thống từ xa xưa của ông cha ta là rượu gạo, rượu nếp hay rượu cần. Ngành công nghiệp rượu vang nho mang phong cách phương Tây chỉ thực sự xuất hiện vào thời kỳ Pháp thuộc (khoảng những năm 1880). Người Pháp nhận thấy khí hậu nhiệt đới ở các vùng đồng bằng quá nóng bức, không hợp cho cây nho. Do đó, họ đã chọn Đà Lạt (nơi có khí hậu ôn đới mát mẻ) làm trung tâm ủ rượu, trong khi vùng đất khô nóng đầy nắng gió như Ninh Thuận lại được chọn làm nơi trồng nho tươi. Sự phân chia địa lý thông minh này đã đặt nền móng vững chắc cho ngành sản xuất rượu vang của Việt Nam ngày nay.

3. Quá trình phát triển và hoàn thiện kỹ thuật

Để có được những ly rượu vang hoàn hảo trên bàn tiệc ngày nay, ngành công nghiệp rượu vang đã phải trải qua nhiều sự biến đổi lớn.

• Sự ra đời của chai thủy tinh và nút bần

Vào thế kỷ 17, để bảo quản rượu tốt hơn, một nhà ngoại giao người Anh tên là Kenelm Digby đã góp phần sáng chế ra chai rượu vang thủy tinh hiện đại. Chai thủy tinh ban đầu thường có màu xanh sẫm để ngăn tia UV từ ánh nắng mặt trời làm hỏng chất lượng rượu. Đi kèm với chai thủy tinh là sự phổ biến của nút bần (làm từ vỏ cây sồi). Nút bần có độ đàn hồi tuyệt vời, giúp bịt kín miệng chai nhưng vẫn cho một lượng oxy cực nhỏ chui qua, giúp rượu vang “thở” và trưởng thành từ từ theo năm tháng.

• Phân biệt Tân Thế giới và Cựu Thế giới

Trong thế giới rượu vang, các chuyên gia thường chia các quốc gia thành 2 trường phái sản xuất để dễ phân biệt :

• • • Cựu Thế giới (Old World): Đại diện là Pháp, Ý, Tây Ban Nha, Đức… Đây là những nơi có khí hậu mát mẻ, nho chín chậm nên rượu vang thường có nồng độ cồn vừa phải, vị chua thanh tao, hương vị nhẹ nhàng, tinh tế và đòi hỏi người uống phải chậm rãi cảm nhận.
    • Tân Thế giới (New World): Đại diện là Mỹ, Úc, Chile, Argentina… Khí hậu ở đây ấm áp và dồi dào ánh nắng, giúp nho chín nhanh và tích tụ nhiều đường. Do đó, vang Thế giới Mới thường có nồng độ cồn cao hơn, hương vị trái cây bùng nổ, rõ nét và rất dễ thưởng thức, cực kỳ phù hợp cho người mới bắt đầu.

> So sánh sự khác biệt giữa Vang Tân Thế giới và Vang Cựu Thế giới trong video dưới đây!

• Vượt qua “Đại dịch” rệp rễ nho Phylloxera

Vào giữa thế kỷ 19, một thảm họa sinh học tàn khốc mang tên Phylloxera đã xuất hiện. Đây là một loài rệp nhỏ bé có nguồn gốc từ Bắc Mỹ, chuyên bám vào và ăn rễ cây nho, khiến cây còi cọc rồi chết khô. Khi vô tình theo tàu buôn lây lan sang châu Âu, loài rệp này đã tàn phá và xóa sổ hơn 70% diện tích vườn nho tại Pháp. Cả châu Âu chìm trong hoảng loạn vì không có thuốc trừ sâu nào tiêu diệt được chúng.

Phép màu cuối cùng cũng xuất hiện thông qua kỹ thuật lai ghép. Các nhà khoa học nhận ra rằng rễ của cây nho bản địa Mỹ đã miễn nhiễm tự nhiên với rệp Phylloxera. Giải pháp đưa ra là: Lấy cành chồi của giống nho châu Âu (như Cabernet Sauvignon hay Merlot) ghép lên gốc rễ của cây nho Mỹ. Nhờ cách này, ngành rượu vang thế giới đã được cứu sống. Cho đến tận ngày nay, hầu hết các vườn nho trên thế giới đều đang sử dụng gốc nho lai ghép.

• Xu hướng tương lai: Rượu vang Hữu cơ và Bền vững

Trong cuộc sống hiện đại, người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến sức khỏe và môi trường sống. Ngành sản xuất rượu vang cũng nhanh chóng bắt kịp xu hướng này:

• Rượu vang Hữu cơ (Organic Wine): Người nông dân trồng nho hoàn toàn không sử dụng phân bón hóa học, thuốc trừ sâu hay thuốc diệt cỏ. Điều này không chỉ bảo vệ hệ sinh thái đất đai mà còn mang lại những ly rượu tinh khiết và an toàn nhất cho người sử dụng.
• Nút vặn kim loại: Dù nút sồi bần vẫn rất lãng mạn, nhưng nút vặn kim loại (screw caps) đang ngày càng được ưa chuộng (như ở Úc hay New Zealand) vì nó vô cùng tiện dụng, không cần dụng cụ khui và đảm bảo rượu vang tuyệt đối không bị nhiễm nấm mốc từ vỏ gỗ.

> Rượu vang organic là gì?

Lời kết,

Đến đây, chắc hẳn bạn đã tìm được lời giải đáp trọn vẹn cho câu hỏi rượu vang xuất xứ từ đâu. Hành trình của một ly rượu vang khởi nguồn từ những chiếc chum sành kvevri chôn sâu dưới lòng đất nước Gruzia (Georgia) từ hơn 8000 năm trước. Nó đã đi qua những thăng trầm của lịch sử, vươn mình nhờ sự thông thái của người Ai Cập, sự sáng tạo của đế chế La Mã, sự cần mẫn của các tu sĩ thời Trung Cổ và cuối cùng là sự thích ứng tuyệt vời của con người trước những đại dịch sinh học tàn khốc.

Hiểu rõ nguồn gốc rượu vang giúp bạn trân trọng hơn từng ly vang mình thưởng thức. Rượu vang không chỉ là đồ uống. Nó là lịch sử, văn hóa và trí tuệ của nhân loại.