Bạn đã bao giờ bước vào một hầm rượu vang hay cửa hàng rượu và tự hỏi: tại sao rượu vang phải để nghiêng, thay vì dựng đứng như bia hay nước ngọt? Phải chăng đó chỉ là cách sắp xếp để tiết kiệm diện tích, hay là một quy chuẩn thẩm mỹ của giới thượng lưu? Trên thực tế, việc để chai rượu vang nằm nghiêng chính là yếu tố quan trọng giúp bảo vệ chất lượng, hương vị và tuổi thọ của rượu.
Nếu bạn mới bước vào thế giới rượu vang, bài viết này sẽ giúp bạn hiểu tại sao rượu vang phải để nghiêng, đồng thời nắm được những nguyên tắc bảo quản rượu vang đúng chuẩn chuyên gia.
1. Tại sao rượu vang phải để nghiêng?
Trong văn hóa thưởng thức rượu vang, việc để chai nằm nghiêng (hoặc nằm ngang) không phải là một sự ngẫu nhiên. Đây là kết quả đúc kết từ hàng trăm năm kinh nghiệm của các nhà làm rượu và các chuyên gia thử nếm. Dưới đây là 4 lý do cốt lõi giải thích cho nguyên tắc bất di bất dịch này.
1.1. Giữ độ ẩm cho nút bần, ngăn chặn quá trình oxy hóa
Đây là lý do quan trọng nhất giải thích tại sao rượu vang phải để nghiêng. Để hiểu điều này, chúng ta cần nói về nút bần của chai rượu.
Nút bần được làm từ vỏ cây sồi, một vật liệu tự nhiên có cấu trúc tế bào chứa hàng tỷ túi khí nhỏ li ti. Đặc tính này giúp nút bần có độ đàn hồi tuyệt vời để nén chặt vào cổ chai, ngăn không cho rượu chảy ra ngoài. Tuy nhiên, giống như làn da của con người, nút bần cần độ ẩm để duy trì sự mềm mại và dẻo dai.
- Khi để nghiêng: Rượu vang lỏng bên trong chai sẽ luôn tiếp xúc trực tiếp với mặt đáy của nút bần. Lớp rượu này đóng vai trò như một chất dưỡng ẩm tự nhiên, giữ cho nút bần luôn trương phồng và ép chặt vào thành thủy tinh.
- Khi để đứng lâu ngày: Rượu tách rời khỏi nút. Trong môi trường khô ráo (như phòng máy lạnh), nút bần sẽ dần mất nước, trở nên khô cứng, co rút lại và xuất hiện các khe nứt nhỏ.
> Thảm họa oxy hóa: Khi nút bần co lại, nó tạo ra các khe hở vi mô để không khí bên ngoài lọt vào. Oxy là kẻ thù số một của rượu vang đã đóng chai. Nó sẽ tấn công các hợp chất hương vị, làm rượu mất mùi thơm trái cây, chuyển màu sang nâu gạch và tệ nhất là biến chai vang quý giá của bạn thành một chai giấm chua loét.
1.2. Duy trì chất lượng rượu ổn định trong quá trình lưu trữ
Mặc dù về mặt hóa học hiện đại, rượu và nước hòa tan rất chặt chẽ, nhưng theo kinh nghiệm truyền thống và một số quan điểm bảo quản lâu đời, việc để yên một chất lỏng hỗn hợp trong thời gian quá dài ở tư thế đứng có thể gây ra những biến đổi không mong muốn.
Khi chai rượu đứng yên trong nhiều năm, trọng lực có thể tác động khiến các phân tử nặng hơn có xu hướng di chuyển xuống dưới, trong khi phần rượu nhẹ hơn nằm ở trên. Dù sự phân tầng này (nước và cồn) không diễn ra rõ rệt như dầu và nước, nhưng theo quan niệm bảo quản truyền thống, việc để nghiêng được cho là giúp tăng diện tích tiếp xúc bề mặt giữa các tầng chất lỏng, hỗ trợ duy trì một khối dung dịch đồng nhất hơn trong suốt quá trình “ngủ đông” của chai rượu.
Đặc biệt, đối với các dòng vang ủ gỗ sồi đậm đặc, việc đặt nằm nghiêng giúp các hợp chất tannin và hương vị gỗ sồi được phân bố hài hòa, tránh tình trạng “sốc” vị khi rót ra ly đầu tiên so với ly cuối cùng.
1.3. Hỗ trợ ổn định áp suất trong chai rượu vang
Môi trường bên trong chai rượu là một hệ sinh thái khép kín nhưng nhạy cảm. Áp suất trong chai có thể thay đổi dựa trên nhiệt độ môi trường bên ngoài.
Khi chai rượu được đặt nghiêng, phần chất lỏng (rượu) sẽ chắn ngay ở miệng chai (nơi nút bần). Chất lỏng có khả năng chịu nén và giãn nở nhiệt tốt hơn so với không khí khô. Nếu bạn để chai đứng, khoảng không khí ở cổ chai sẽ tiếp xúc trực tiếp với nút. Khi nhiệt độ tăng, không khí giãn nở nhanh hơn chất lỏng, tạo áp lực lớn đẩy nút chai trồi lên.
Việc để rượu tiếp xúc với nút giúp điều hòa áp suất tốt hơn, đảm bảo nút chai nằm yên vị trí, bảo vệ cấu trúc kín của chai rượu qua năm tháng.
1.4. Giảm hiện tượng cặn lắng tập trung ở đáy chai
Một trong những hiểu lầm phổ biến là rượu vang ngon thì phải trong vắt. Thực tế, những chai vang đỏ cao cấp, lâu năm thường xuất hiện cặn. Đây là kết tủa tự nhiên của tannin và các hợp chất màu trong quá trình lão hóa, hoặc là tinh thể tartrate (còn gọi là “kim cương của rượu”).
Nếu bạn để chai đứng thẳng suốt nhiều năm, toàn bộ lượng cặn này sẽ dồn xuống đáy chai và đóng thành một lớp dày, rất khó xử lý khi rót. Ngược lại, khi để chai nằm nghiêng (đặc biệt là nghiêng một góc nhẹ):
- Cặn sẽ lắng dọc theo phần vai hoặc sườn chai, rải đều ra thay vì tụ cục.
- Tư thế này hỗ trợ đắc lực cho việc gạn rượu. Khi bạn nhấc chai rượu từ giá nghiêng ra để rót vào bình decanter, dòng chảy sẽ êm ái hơn, giúp tách biệt phần rượu trong và phần cặn dễ dàng hơn nhiều so với việc sục lớp cặn dày từ đáy chai đứng lên.
>> Tìm hiểu thêm vì sao cần bảo quản rượu vang theo phương pháp nằm ngang tại đây!
2. Một số nguyên tắc vàng khi bảo quản rượu vang
Hiểu được tại sao rượu vang phải để nghiêng là chưa đủ. Để trở thành một người sành sỏi thực thụ, bạn cần kết hợp tư thế để rượu với các yếu tố môi trường khác. Dưới đây là 3 nguyên tắc “bất di bất dịch” bạn cần nhớ:
2.1. Nhiệt độ lý tưởng để bảo quản rượu vang
Nhiệt độ là yếu tố sống còn. Bạn có thể để chai rượu nghiêng đúng chuẩn, nhưng nếu đặt nó trong bếp lò nóng bức, chai rượu vẫn sẽ hỏng.
Khoảng nhiệt độ vàng: Nhiệt độ lý tưởng nhất cho hầu hết các loại rượu vang là từ 12°C đến 16°C.
Sự ổn định là chìa khóa: Rượu vang ghét nhất là sự thay đổi nhiệt độ đột ngột (sốc nhiệt). Đừng bao giờ để rượu ở nơi nhiệt độ dao động mạnh (sáng nóng, tối lạnh). Sự co giãn liên tục sẽ làm lỏng nút bần, khiến rượu bị rò rỉ hoặc oxy hóa.
Lưu ý: Tủ lạnh đựng thực phẩm thông thường của gia đình thường có nhiệt độ quá lạnh (dưới 4°C) và độ rung cao, không thích hợp để trữ rượu vang lâu dài.
2.2. Đảm bảo độ ẩm phù hợp cho nút bần
Như đã phân tích ở phần 1, độ ẩm liên quan mật thiết đến sức khỏe của nút bần.
Độ ẩm lý tưởng: Khoảng 50% – 70%.
- Nếu quá khô (<50%): Ngay cả khi để nghiêng, mặt ngoài của nút bần vẫn có thể bị khô, nứt nẻ, dẫn đến nguy cơ oxy hóa.
- Nếu quá ẩm (>80%): Nấm mốc sẽ phát triển trên nhãn chai và nút bần, làm hỏng thẩm mỹ và có thể ảnh hưởng đến mùi vị của rượu.
Tại Việt Nam, khí hậu thường có độ ẩm cao, nên bạn ít khi lo về việc nút bị khô do môi trường, nhưng cần chú ý phòng tránh nấm mốc bằng cách giữ nơi để rượu thông thoáng.
2.3. Lựa chọn vị trí bảo quản rượu vang phù hợp
“Nhà” của những chai rượu vang cần phải là một nơi yên tĩnh và tối tăm.
- Tránh ánh sáng: Tia UV từ ánh nắng mặt trời hoặc đèn huỳnh quang có thể phá vỡ cấu trúc hợp chất hữu cơ trong rượu, tạo ra mùi hôi khó chịu (như mùi len ướt hay bắp cải). Hãy chọn nơi tối hoặc dùng tủ rượu có cửa kính chống tia UV.
- Tránh rung lắc: Đừng đặt kệ rượu gần loa thùng, máy giặt, hay lối đi lại nhiều. Rung động liên tục sẽ làm xáo trộn cặn rượu và gia tốc các phản ứng hóa học, làm rượu bị “mệt” và mất đi hương vị tinh tế.
3. Những trường hợp ngoại lệ: Khi nào không cần để rượu vang nằm nghiêng?
Không phải mọi chai rượu đều sinh ra giống nhau. Khoa học hiện đại đã tạo ra những ngoại lệ thú vị cho quy tắc “phải để nghiêng”.
3.1. Rượu vang nắp vặn
Ngày nay, rất nhiều chai vang từ Úc, New Zealand hay Mỹ sử dụng nắp vặn nhôm. Bên trong nắp vặn có lớp đệm cao su hoặc nhựa tổng hợp cực kín. Loại nắp này không cần độ ẩm từ rượu để duy trì tính đàn hồi. Do đó, bạn có thể thoải mái để đứng, nằm hay dốc ngược chai vang nắp vặn mà không sợ hỏng.
3.2. Vang sủi và Champagne
Đây là một bất ngờ lớn. Nhiều nghiên cứu mới từ Hiệp hội Rượu vang Champagne (CIVC) khuyến nghị nên để Champagne đứng thẳng nếu lưu trữ ngắn hạn hoặc trung hạn. Lý do là áp suất khí CO2 cực lớn bên trong chai (khoảng 5-6 atmosphere) đã đủ để giữ cho môi trường bên trong luôn ẩm ướt, bảo vệ nút bần mà không cần rượu chạm vào. Thậm chí, việc để nằm lâu có thể khiến tính axit của rượu ăn mòn nút bần nhanh hơn.
Lời kết,
Câu hỏi “Tại sao rượu vang phải để nghiêng?” không chỉ là một thắc mắc về hình thức, mà là chìa khóa mở ra kiến thức về sự sống của chai rượu.Để rượu vang nằm nghiêng là cách tốt nhất để bảo vệ nút bần, ngăn oxy hóa và duy trì chất lượng rượu theo thời gian.
Tuy nhiên, thế giới rượu vang luôn biến đổi. Hãy linh hoạt áp dụng quy tắc này: Nghiêng cho nút bần, tùy ý cho nắp vặn, và cân nhắc kỹ với vang sủi.
Bảo quản đúng cách không chỉ giữ hương vị, mà còn thể hiện sự tôn trọng dành cho chai rượu và người làm ra nó.