Chào mừng bạn đến với thế giới của rượu vang, một thế giới đầy hương thơm, màu sắc và những câu chuyện lịch sử thú vị. Nếu bạn đang cảm thấy choáng ngợp trước hàng ngàn nhãn chai, hàng chục giống nho và những quy tắc thưởng thức cầu kỳ, thì đừng lo lắng. Bài viết này được thiết kế đặc biệt để trang bị trọn bộ kiến thức về rượu vang cho người mới bắt đầu, giúp bạn tự tin chọn, mở và thưởng thức ly rượu vang đầu tiên một cách sành sỏi nhất.
1. Kiến thức về rượu vang cho người mới bắt đầu từ A-Z
Rượu vang không chỉ là đồ uống, nó là văn hóa. Để thực sự tận hưởng, chúng ta cần hiểu bản chất của nó.
1.1 Rượu vang là gì?
Về cơ bản, rượu vang là nước ép nho lên men. Tuy nhiên, điều kỳ diệu nằm ở sự đơn giản đó. Khác với bia (làm từ ngũ cốc) hay rượu mạnh (qua chưng cất), rượu vang là sản phẩm của quá trình chuyển hóa đường tự nhiên trong quả nho thành cồn dưới tác động của nấm men.
Nếu trên nhãn chai chỉ ghi đơn giản là “Wine” (Rượu vang), thì theo luật quốc tế, nó mặc định được làm từ 100% nho. Các loại rượu làm từ trái cây khác như táo, mận, dâu… bắt buộc phải ghi rõ tên loại quả đó (ví dụ: Apple Wine). Vì vậy, khi nói đến kiến thức về rượu vang cho người mới bắt đầu, chúng ta đang nói về hành trình của quả nho từ vườn cây đến ly rượu.
1.2 Phân loại rượu vang cho người mới uống
- Rượu vang đỏ: Đây là loại phổ biến nhất, được làm từ các giống nho sẫm màu (đen hoặc tím). Màu đỏ của rượu thực chất đến từ vỏ nho. Trong quá trình lên men, nước nho được ngâm cùng vỏ để lấy màu sắc và vị chát. Hương vị đặc trưng thường là các loại quả đỏ (dâu, anh đào), quả đen (mâm xôi, lý chua đen) và gia vị.
- Rượu vang trắng: Thường làm từ nho xanh, hoặc đôi khi là nho đỏ nhưng đã được tách bỏ vỏ ngay trước khi lên men. Vang trắng không có vị chát, thay vào đó là vị chua thanh nổi bật. Hương vị thường gặp là táo xanh, chanh vàng, bưởi và hoa trắng.
- Rượu vang hồng: Một sự lựa chọn lãng mạn. Rượu hồng cũng làm từ nho đỏ, nhưng vỏ nho chỉ được ngâm trong nước ép một thời gian rất ngắn (vài giờ đến 1-2 ngày) để tạo ra màu hồng phớt, sau đó vỏ được tách ra. Vị của nó nằm giữa vang đỏ và vang trắng: tươi mát nhưng vẫn có chút hương trái cây đỏ.
- Rượu vang sủi/nổ: Loại rượu này chứa khí CO2 tạo ra các bọt khí li ti. Champagne là tên gọi nổi tiếng nhất, nhưng hãy nhớ: chỉ rượu sủi sản xuất tại vùng Champagne (Pháp) mới được gọi là Champagne.
- Rượu vang ngọt: Có độ đường cao, thường dùng để tráng miệng.
1.3 Lịch sử và nguồn gốc của rượu vang
Nhiều người lầm tưởng Pháp hay Ý là quê hương của rượu vang. Nhưng thực tế, kiến thức về rượu vang cho người mới bắt đầu sẽ khiến bạn bất ngờ: cái nôi của rượu vang nằm ở vùng Caucasus (khu vực Georgia ngày nay), từ khoảng 8.000 năm trước.
- Thời cổ đại: Người Ai Cập và Hy Lạp coi rượu vang là món quà của thần linh.
- Đế chế La Mã: Người La Mã là những người có công lớn nhất trong việc lan tỏa văn hóa rượu vang khắp châu Âu. Họ trồng nho ở mọi nơi họ chinh phạt, từ Bordeaux (Pháp) đến thung lũng sông Rhine (Đức), đặt nền móng cho bản đồ rượu vang thế giới ngày nay.
1.4 Giống nho cơ bản được chọn làm rượu
Trong số hơn 10.000 giống nho, có 6 giống nho “quốc tế” mà người mới bắt đầu nhất định phải biết:
- Cabernet Sauvignon (Vang đỏ): Được mệnh danh là “Vua” của vang đỏ. Hương vị mạnh mẽ, đậm đà, nhiều vị chát.
- Merlot (Vang đỏ): “Nữ hoàng” mềm mại. Vị chát êm hơn, hương mận chín và thảo mộc, rất dễ uống cho người mới.
- Pinot Noir (Vang đỏ): Giống nho đỏng đảnh, tạo ra loại rượu màu nhạt, hương thơm tinh tế của dâu tây, nấm và đất ẩm.
- Chardonnay (Vang trắng): Rất linh hoạt. Có thể mang hương vị táo xanh tươi mát hoặc hương bơ, vani béo ngậy nếu được ủ trong thùng gỗ sồi.
- Sauvignon Blanc (Vang trắng): Nổi tiếng với độ chua “giòn tan”, hương chanh dây và mùi cỏ cắt đặc trưng.
- Riesling (Vang trắng): Giống nho thơm ngát hương hoa và táo, thường có vị ngọt nhẹ, rất hợp với đồ ăn Á Đông.
> Xem thêm các giống nho làm rượu vang phổ biến trong bài viết này!
1.5 Quy trình sản xuất rượu vang cơ bản
Từ chùm nho trên cây đến chai rượu trên bàn là một hành trình khoa học và nghệ thuật:
- Thu hoạch: Thời điểm hái nho quyết định độ ngọt và độ chua của rượu.
- Nghiền & Ép: Nho đỏ được nghiền nhẹ (cả vỏ), nho trắng được ép lấy nước (bỏ vỏ).
- Lên men: Nấm men ăn đường trong nước nho và thải ra cồn + CO2. Đây là giai đoạn “phù thủy” biến nước hoa quả thành rượu.
- Ủ rượu: Rượu được nghỉ trong thùng gỗ sồi hoặc thùng thép không gỉ. Gỗ sồi giúp rượu có thêm hương vani, khói và làm mềm vị chát.
- Đóng chai: Rượu được lọc trong và đóng chai, sẵn sàng đến tay bạn.
1.6 Hương vị đặc trưng của rượu vang
Khi nếm rượu, bạn hãy chú ý đến 3 yếu tố cốt lõi này để đánh giá:
- Tannin (Vị chát): Bạn cảm thấy lưỡi và nướu bị khô, se lại giống như khi uống trà đặc? Đó là Tannin. Nó đến từ vỏ và hạt nho. Tannin là “khung xương” của vang đỏ, giúp rượu để được lâu.
- Acidity (Độ chua): Cảm giác làm bạn chảy nước miếng ở hai bên lưỡi. Độ chua giúp rượu tươi mát, sảng khoái và không bị ngán. Vang trắng thường có độ chua cao hơn vang đỏ.
- Body (Cấu trúc): Cảm giác về độ “nặng” của rượu trong miệng. Hãy tưởng tượng sự khác biệt giữa uống nước lọc (Light body), sữa tươi (Medium body) và kem lỏng (Full body). Rượu vang cũng có các mức độ đậm nhạt tương tự.
1.7 Cách kết hợp rượu vang với món ăn
Một trong những kiến thức về rượu vang cho người mới bắt đầu quan trọng nhất là “Food Pairing” (kết hợp món ăn). Nguyên tắc vàng là: Rượu và món ăn phải tôn vinh nhau, không ai lấn át ai.
- Vang đỏ + Thịt đỏ: Tannin trong vang đỏ giúp làm mềm protein trong thịt bò, cừu nướng. Ngược lại, chất béo trong thịt làm dịu vị chát của rượu.
- Vang trắng + Hải sản/Thịt trắng: Axit trong vang trắng đóng vai trò như lát chanh vắt lên món cá, giúp khử tanh và tăng hương vị.
- Gợi ý món Việt Nam:
- Nem rán/Chả giò: Dùng với vang sủi để cắt giảm độ dầu mỡ.
- Gỏi cuốn/Salad: Kết hợp tuyệt vời với Sauvignon Blanc chua thanh.
- Bò kho/Thịt kho: Thử dùng với một ly vang đỏ đậm đà như Syrah hoặc Cabernet Sauvignon.
1.8 Nhiệt độ và ly uống rượu vang đúng cách
Nhiệt độ và loại ly ảnh hưởng trực tiếp đến độ ngon của rượu:
- Nhiệt độ:
- Vang đỏ: 16-18°C (Mát nhẹ). Ở Việt Nam, nhiệt độ phòng thường quá nóng, bạn nên để vang đỏ vào ngăn mát tủ lạnh khoảng 20 phút trước khi uống.
- Vang trắng/hồng: 9-12°C (Lạnh). Để tủ lạnh khoảng 2 tiếng.
- Vang sủi: 6-9°C (Rất lạnh).
- Chọn ly:
- Ly vang đỏ: Bầu ly to, miệng rộng để rượu tiếp xúc với không khí, giúp hương thơm lan tỏa và làm dịu vị cồn.
- Ly vang trắng: Bầu nhỏ hơn, hình chữ U để giữ lạnh và giữ hương hoa quả.
- Ly sủi: Dáng ống sáo dài để ngắm bọt khí sủi lên.
1.9 Cách mở nút chai rượu vang
Hầu hết vang cao cấp dùng nút bần làm từ vỏ cây sồi. Để mở, bạn cần một dụng cụ khui chuyên dụng:
- Dùng dao nhỏ trên đồ khui cắt lớp giấy bạc quanh cổ chai.
- Cắm mũi xoắn ốc vào chính giữa nút bần, vặn thẳng đứng xuống cho đến khi còn lại 1 nấc xoắn.
- Gài đòn bẩy vào miệng chai, dùng lực đòn bẩy để kéo nút bần lên từ từ.
- Khi nút gần ra hết, dùng tay lắc nhẹ để lấy nút ra nhẹ nhàng, tránh tiếng nổ lớn (trừ vang sủi).
1.10 Hướng dẫn bảo quản rượu vang tại nhà
Rượu vang rất nhạy cảm với môi trường. Để bảo quản rượu tốt nhất tại nhà:
- Nhiệt độ: Ổn định khoảng 12-16°C. Tránh để chỗ nóng như bếp hay gần cửa sổ.
- Ánh sáng: Tránh ánh nắng trực tiếp (tia UV làm hỏng cấu trúc rượu). Đó là lý do chai rượu vang thường có màu tối.
- Tư thế: Luôn đặt chai nằm ngang. Điều này giúp rượu tiếp xúc với nút bần, giữ cho nút luôn ẩm và nở ra, ngăn không khí lọt vào làm oxy hóa rượu. (Vang nắp vặn có thể để đứng).
- Sau khi mở nắp: Nên uống hết trong 1 lần. Nếu không hết, đậy chặt nắp và để tủ lạnh, uống trong vòng 3 ngày (với vang đỏ/trắng).
2. 4 cách chọn rượu vang cho người mới bắt đầu
Giữa “ma trận” rượu vang, người mới nên bắt đầu từ đâu? Dưới đây là 4 bí quyết giúp bạn chọn được chai rượu ưng ý:
- Ưu tiên vang Tân Thế Giới: Hãy tìm các chai rượu từ Chile, Úc, Mỹ, New Zealand. Nhãn chai của các nước này thường ghi rõ tên giống nho (VD: Cabernet Sauvignon, Merlot), rất dễ hiểu. Hương vị của chúng cũng thiên về trái cây chín, đậm đà, dễ uống hơn so với vang Pháp hay Ý (Cựu Thế Giới) vốn phức tạp và nhiều khoáng chất.
- Chọn theo khẩu vị ngọt / chát: Nếu bạn chưa quen vị chát của vang đỏ, hãy bắt đầu với vang trắng (như Sauvignon Blanc) hoặc vang đỏ có vị trái cây đậm (như Merlot hoặc Shiraz của Úc). Nếu thích ngọt, hãy tìm các chai có chữ “Moscato” hoặc “Late Harvest”.
- Đọc kỹ nhãn chai: Đừng chỉ nhìn giá tiền. Hãy xem năm sản xuất (Vintage). Với các loại vang giá rẻ (dưới 500k), hãy chọn những chai mới sản xuất trong vòng 1-3 năm gần đây để đảm bảo độ tươi ngon. Vang trắng nên uống khi còn trẻ.
- Giá thành hợp lý: Bạn không cần mua chai rượu tiền triệu để bắt đầu. Trong khoảng giá 300.000đ – 600.000đ, có rất nhiều chai vang Chile hoặc Ý chất lượng tốt, phù hợp để “nhập môn”.
Lời kết,
Học về rượu vang là một hành trình thú vị và dài lâu. Hy vọng bài viết về kiến thức về rượu vang cho người mới bắt đầu này đã giúp bạn có cái nhìn tổng quan và tự tin hơn.
Đừng quá áp lực về các quy tắc. Rượu vang sinh ra là để mang lại niềm vui và kết nối mọi người. Hãy cứ thử, trải nghiệm và tìm ra gu thưởng thức riêng của mình. Hãy bắt đầu bằng một chai vang đỏ Merlot mềm mại hoặc một chai Sauvignon Blanc mát lạnh vào cuối tuần này nhé!